Nederlandse Antillen, autonoom deel van het Koninkrijk der Nederlanden, omvattend twee tot de Kleine Antillen behorende eilandengroepen in het Caribisch gebied, te zamen 800 km2, met 200.000 inw. (250 inw. per km²); hoofdstad: Willemstad op Curaçao. De twee eilandengroepen behoren resp. tot de Benedenwindse Eilanden en Bovenwindse Eilanden en liggen op ca. 900 km afstand van elkaar; de eerste groep omvat de voor de kust van West-Venezuela gelegen eilanden Bonaire (met Klein-Bonaire) en Curaçao; de tweede groep omvat de ten oosten van Puerto Rico gelegen eilanden Saba, Sint-Eustatius en (het zuidelijk deel van) Sint-Maarten (het noordelijk deel behoort tot het Franse overzeese departement Guadeloupe). Tot 1 jan. 1986, toen het de status aparte verkreeg, behoorde het Benedenwindse eiland Aruba ook tot de Nederlandse Antillen.

De plantengroei van de Benedenwindse Eilanden is karig, voor een groot deel woestijnachtig en voor een tropisch gebied arm aan soorten (ca. 500). Ten onrechte wordt dit veelal aan het droge klimaat geweten: hoofdschuldige is de mens, die sinds de Nederlandse bezetting in 1634 de bossen achteloos vernietigde en sindsdien door overbeweiding, vooral van geiten en schapen, iedere regeneratie van bos verhinderde. De meest karakteristieke begroeiing is het cactusstruweel, bestaande uit hoge, zuilvormige cactussen en Opuntia-soorten, met verspreide lage doornstruiken en kale bodem. Deze vegetatie komt vnl. voor op verlaten plantagegrond op diabaasgesteente. De climaxvegetaties en de daarvan af te leiden complexen vallen uiteen in twee reeksen: de ‘seizoenformaties’, kenmerkend voor diabaas, en de droge, altijdgroene formaties, kenmerkend voor kalkgrond. De relatief meest oorspronkelijke vegetatie van de eerste groep is een laag, dicht, 3–10 m hoog bos met enkele daar bovenuit rijzende hogere bomen: Bursera, Spondias, Tabebuia of Bumelia. Dit bos vindt men vnl. op Curaçao. Men kan hiervan een reeks afleiden met toenemende degeneratie: doornbos met dividivi en wabi (Acacia tortuosa), cactus-doornstruweel, cactusstruweel, Croton-Lantana-Cordia-struweel en woestijn. Het relatief minst gestoorde type van de droge, altijdgroene formaties is het droge, altijdgroene bos met harde, leerachtige bladen, o.a. bestaande uit Coccoloba diversifolia, Haematoxylon brasiletto en Bourreria succulenta. Hiervan is af te leiden een reeks van doornbos via droog, altijdgroen struweel Croton-Lantana-Cordia-struweel en kustheggen tot karige rotsbegroeiing langs de kust.

Behalve deze climaxreeksen komen zowel op de Bovenwindse als op de Benedenwindse Eilanden ook edafische formaties voor, zoals het mangrovebos langs de kust, het op verschillende grondsoorten voorkomende bos van Hippomane mancinella (manzanilla) en strand en duinen met Ipomoea pes-caprae en een duinstruweel. De kustvegetaties zijn in het bijzonder op Sint-Maarten goed ontwikkeld.

De fauna is zeer verarmd, enerzijds door de geringe oppervlakte van de eilanden en anderzijds door het aride klimaat; daar komt bij dat de bevolkingsdruk groot is en, speciaal voor de Bovenwindse Eilanden, de ligging ver van het continent. De dierenwereld van de Nederlandse Antillen reflecteert verwantschap met die van het Zuid-Amerikaanse continent; dit geldt uiteraard in veel mindere mate voor de fauna van de Bovenwindse Eilanden, die een meer Antilliaans karakter heeft. De afwezigheid van echte bossen is verantwoordelijk voor het ontbreken van talrijke diergroepen. Zoogdieren zijn uiterst spaarzaam vertegenwoordigd: het Curaçaose hert is wellicht niet geheel autochtoon; mangoeste (Sint-Maarten), bruine en zwarte rat en huismuis zijn ingevoerd. Ten minste 15 soorten vleermuizen, een kleine muis en het Curaçaose konijn (Curaçao) zijn echter inheems. De vogelwereld is wat rijker, ook al omdat de eilanden als pleisterplaatsen voor trekvogels uit Noord-Amerika fungeren.

Op de Benedenwindse Eilanden zijn ca. 150 soorten waargenomen, waarvan minder dan 50 als broedvogel; deze getallen zijn voor de Bovenwindse Eilanden resp. 80 en ca. 30. De broedvogels vertegenwoordigen goeddeels groepen die in Zuid-Amerika inheems zijn, o.a. amazonepapegaaien. Zeer belangrijk is de broedplaats van de rode flamingo op Bonaire; deze kolonie behoort tot de grootst bekende voor deze soort en leidt een enigszins marginaal bestaan aan de rand van de zoutpannen; de aantallen broedvogels kunnen sterk wisselen (maximaal tot 10.000 vogels). Ook het aantal reptielen is zeer beperkt; onder de weinige hagedissen komen enkele endemische vormen voor, wat niet het geval is met de schaarse slangen. Amfibieën (kikvorsen) zijn eveneens zeer beperkt in aantal en echte zoetwatervissen ontbreken geheel, wat uiteraard samenhangt met de schaarste aan open zoet water. Van de ongewervelde dieren zijn de meeste groepen maar weinig talrijk vertegenwoordigd, hoewel het endemisme juist onder deze vaak weinig beweeglijke dieren soms zeer uitgesproken kan zijn (o.a. landslakken en insecten). De zeefauna in de ondiepe wateren rond de eilanden is geheel tropisch van karakter en zeer rijk aan soorten in vrijwel alle diergroepen. Speervisserij en vangst van aquariumvissen hebben de visstand hier en daar veel schade gedaan, maar op een aantal plaatsen zijn nu beschermende maatregelen van kracht. Op de Nederlandse Antillen is een krachtige impuls tot natuurbescherming uitgegaan van het Caraïbisch Marien Biologisch Instituut (CARMABI, Curaçao, sinds 1955), zowel in de kustwateren als op het land, daarin gesteund door de STINAPA (Stichting Nationale Parken Nederlandse Antillen). Een en ander heeft geleid tot het instellen van een aantal reservaten.

De bevolkingssamenstelling vertoont een grote verscheidenheid, met dien verstande dat de Afro-Amerikaanse component overheersend is (ca. 90%); het aantal blanken is verhoudingsgewijs zeer klein (minder dan 10%). De bevolking nam tussen 1985 en 1995 met gemiddeld 1,0% per jaar toe. De gemiddelde levensverwachting bij geboorte is 77 jaar.

De officiële taal is Nederlands, daarnaast worden Engels en Spaans gesproken; de omgangstaal van de bevolking op de Benedenwindse Eilanden is het Papiamento, op de Bovenwindse Eilanden het Engels.

De staatsinrichting is krachtens het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden van 1954 geregeld in een Staatsregeling, maar zij stond eind jaren negentig ter discussie. De Koning der Nederlanden wordt als hoofd van de regering van de Nederlandse Antillen vertegenwoordigd door een door hem benoemde gouverneur. Deze is tegelijkertijd orgaan van het Koninkrijk en orgaan van de Nederlandse Antillen. Zijn bevoegdheden als orgaan van het Koninkrijk worden geregeld bij of krachtens het Statuut. De gouverneur oefent de regering uit samen met de Raad van Ministers, waarvan de (in totaal acht) leden door hem benoemd worden en aan de Staten (het parlement) verantwoordelijk zijn. Voorts staat hem een Raad van Advies ter zijde. De wetgevende macht wordt uitgeoefend door de gouverneur met de Staten (22 leden: 14 van Curaçao, 3 van Bonaire, 3 van Sint-Maarten, 1 van Saba en 1 van Sint-Eustatius), voor vier jaar bij algemeen kiesrecht gekozen en vertegenwoordigend het gehele volk van de Nederlandse Antillen De regelende bevoegdheden van de organen van de Nederlandse Antillen hebben alleen betrekking op zgn. Landsaangelegenheden. Het Statuut voor het Koninkrijk bepaalt wat Koninkrijksaangelegenheden zijn.

De komst op Curaçao in de jaren twintig van de aardolie-industrie (raffinage van Venezolaanse olie) leidde tot een omwenteling waarbij de primaire sector zijn betekenis nagenoeg verloor en de secundaire en tertiaire een allesoverheersende positie gingen innemen. De ver doorgevoerde automatisering heeft echter sinds het eind van de jaren vijftig een toenemende werkloosheid tot gevolg gehad en daarmee samenhangend sociale en politieke onrust. In 1985 werd de verlieslijdende Shell-raffinaderij bij Willemstad overgenomen door de Nederlandse Antillen die de exploitatie in handen legden van de Venezolaanse staatsaardoliemaatschappij. Om de eenzijdige economische basis te verbreden en meer werkgelegenheid te creëren, is de vestiging van andere industrieën gestimuleerd, is de dienstverlening uitgebouwd (o.m. werden containerhavens aangelegd en een droogdok voor schepen tot 100.000 ton) en werden off-shore financial banking (brievenbusmaatschappijen) en toerisme bevorderd. In 1997 werd met hulp van het IMF een structureel aanpassingsprogramma ter gezondmaking van de economie opgesteld. Doelstellingen waren verlaging van het financieringstekort, daling van de overheidsuitgaven, vermindering van de werkloosheid (in 1997 14%) en stimulering van toerisme, financiële dienstverlening, olieraffinage en transport. Belemmerende factoren bij het industrialisatiebeleid zijn de grote geografische spreiding van de eilanden, decentraliserende tendensen in de Antilliaanse samenleving ten gevolge van insulair particularisme en de geringe natuurlijke hulpbronnen. De belangrijkste handelspartners van Curaçao zijn Venezuela, de Verenigde Staten, Nederland en de EG.

Na de Tweede Wereldoorlog, gedurende welke geallieerde troepen op de Nederlandse Antillen gelegerd waren, werd deze regeling als volstrekt onvoldoende gevoeld. In 1948 werden de bevoegdheden van de gouverneur beperkt, die van de Staten uitgebreid, terwijl op 7 febr. 1951 een geheel nieuwe Landsregeling in werking trad, waarbij de Nederlandse Antillen een verantwoordelijk ministerie ( ‘Regeringsraad’ geheten) kregen. Ten slotte bracht het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden (1954) aan dit Rijksdeel volledig zelfbestuur binnen het verband van het Koninkrijk der Nederlanden. In 1955 werd de Landsregeling vervangen door een nieuwe Staatsregeling. In de jaren waarin de nieuwe staatsrechtelijke positie van de Nederlandse Antillen gegrondvest werd, trad het oude antagonisme tussen Aruba en Curaçao sterk naar voren. Op eerstgenoemd eiland bestond een stroming die het los wilde maken uit het verband van de Nederlandse Antillen. Door een Eilandenregeling in uitzicht te stellen, waarbij aan de afzonderlijke Eilandgebieden ruime autonomie werd verzekerd, wist de Nederlandse regering het conflict tijdelijk bij te leggen.

De onlusten van 1969 leidden tot een verdere emancipatie van de zwarte bevolking, alsmede tot een herbezinning over de staatkundige toekomst van de Nederlandse Antillen en een versterking van het separatisme op Aruba. Op dit eiland werd in 1970 de Moviemento Electoral Pueblo (MEP) onder leiding van Betico Croes opgericht. Deze partij streefde naar een aparte status voor Aruba, los van het Antilliaanse staatsverband. In 1977 liet Croes een referendum houden, waarbij 83% van de kiezers zich uitsprak voor afscheiding. In 1979 werd een commissie geïnstalleerd, die de toekomstige staatkundige verhouding met Nederland moest bestuderen. De financiële afhankelijkheid van Nederland bleek het grootste struikelblok voor een eventuele Antilliaanse onafhankelijkheid. In een Ronde Tafel Conferentie in 1983 werd uiteindelijk door alle partijen (Nederland, de Nederlandse Antillen-van-vijf, Aruba) toegestemd in de afscheiding van Aruba. Aan deze ‘status aparte’, die op 1 jan. 1986 is ingegaan, werd echter door Nederland de voorwaarde verbonden dat het eiland binnen 10 jaar onafhankelijk zou worden. Een termijn voor de onafhankelijkheid van de Nederlandse Antillen-van-vijf werd niet expliciet genoemd.