Israël omvat van west naar oost drie landschappen: de kustvlakte, het westelijk bergland ( ‘westelijk’ in tegenstelling tot oostelijk, te weten het bergland in Jordanië) en de slenk van el Ghor. De kustvlakte wordt slechts onderbroken door het Karmelgebergte en van zuid naar noord onderscheiden in Sjeféla (= vlakte), de vlakte van Sjaron en ten noorden van de Karmel het dal van Zevoeloen (Zebulon). De kust is een duinkust.

Het westelijk bergland, 700 tot 1000 m hoog, is onder te verdelen van zuid naar noord in het bergland van de Negev, dat van Judea, dat van Samaria en dat van Galilea. De laatste drie gebergten bestaan overwegend uit kalksteen en vertonen karstverschijnselen. Alleen de ondergrond van de Negev, die ca. 50% van de oppervlakte van het land beslaat, bestaat uit graniet. De hoogste verheffingen zijn de berg Hare Meron bij Zefad (1208 m) en de berg Ramon in het zuidwesten van de Negev (1035 m). Het westelijk bergland wordt ten zuidoosten van Haifa onderbroken door de Vlakte van Jizreël, die het Jordaandal met de Middellandse Zee verbindt. De diepe slenk van el Ghor (een uitloper van het in de Afardriehoek ontspringende riftsysteem) omvat in het noorden het Jordaandal en in het zuiden het dal van Araba. In het noorden ligt het oppervlak van Jam Kinneret op 209 m beneden de zeespiegel, meer zuidelijk dat van de Dode Zee op 394 m beneden de zeespiegel.

De enige grote rivier is de Jordaan [aardrijkskunde]1, deels grensrivier met Jordanië. De overige rivieren in Israël, alle naar de Middellandse Zee stromend, zijn kort en voeren onregelmatig water.

West-Israël bezit een mediterraan klimaat met droge, hete zomers en zachte, vochtige winters. De in het oosten gelegen slenk van el Ghor ontvangt minder dan 200 mm regen per jaar en kent dus een woestijnklimaat. In de zomer lopen de temperaturen plaatselijk vaak op tot meer dan 40 °C, m.n. als uit het oosten de woestijnwind, de sirocco, waait. De zomerwarmte wordt overdag getemperd door de dagelijkse zeewind vanuit het westen; de afkoeling 's nachts is vaak zo sterk dat er dichte nevels en zware dauw optreden. De winterregen valt gewoonlijk in drie perioden: a. de vroege regen na de droge zomer in oktober en november; b. de winterregen, in hevige buien, afgewisseld door perioden met zonneschijn; c. de late (spade) regen in maart en april. De gemiddelde regenval per jaar bedraagt ca. 600 mm en neemt van noord naar zuid en van west naar oost af.

Israël telde in 1995 (incl. Oost-Jeruzalem en de geannexeerde Golanhoogvlakte) 4, 4 miljoen inwoners, van wie 82% joden en 17% Arabieren (Palestijnen). Op de Westelijke Jordaanoever en in de Strook van Gaza wonen 97.000 joden en 1.682.000 Arabieren. De bevolking is zeer ongelijk over het land verspreid: in het district Noord, ten noorden van Haifa, en in het district Zuid, ten zuiden van Jeruzalem, – tezamen 85% van de totale oppervlakte van het land – woont slechts ca. 27% van de totale bevolking. Israël is een van de meest geürbaniseerde staten ter wereld: ruim 92% van de bevolking woont in de steden. De Arabieren wonen voor het merendeel op het platteland en in de steden van de door Israël bezette gebieden. Het aantal bewoners van de collectieve kibboets, in 1948 aanzienlijk groter dan dat van de coöperatieve mosjaviem, is sedertdien verschoven ten gunste van de mosjaviem.

De groei van de joodse bevolking in Israël is zeer uitzonderlijk geweest. In de periode van 1948 tot 1980 was sprake van een toeneming van ruim 300%. Tot het begin van de jaren zeventig was dit in hoofdzaak een gevolg van de enorme immigratie. Nadien is de immigratie sterk verminderd (in 1987 overtrof het aantal emigranten dat van de immigranten). Vanaf het begin van de jaren negentig immigreerden grote getalen joden uit de Sovjet-Unie. De samenstelling van de joodse bevolking is zeer bont. Naar de herkomst zijn grosso modo acht groepen te onderscheiden: a. Een nogal heterogene categorie van joodse bewoners van Palestina van vóór de moderne immigratie. In 1882, het jaar waarin men de moderne joodse emigratie naar Palestina gewoonlijk laat beginnen, woonden er ca. 24.000 joden in Erets Jisraël. b. De ca. 150.000 joden die in vier golven tussen 1882 en 1931 het land als kolonisten binnenkwamen, zijn vooral uit Oost-Europese landen afkomstig. Bij de vierde golf (1924–1931) was ook de immigratie van religieuze joden van betekenis. c. Een aantal van meer dan 300.000 joden uit Midden-Europa, m.n. Duitsland en de door Duitsland bezette gebieden, die in de jaren dertig en veertig hun geboorteland ontvluchtten. d. De joden die in de periode 1945–1948 het land legaal of illegaal binnenkwamen, overwegend joden die aan de nazi-vervolgingen waren ontkomen of ze (in concentratiekampen) hadden overleefd. e. De honderdduizenden joden van na 1948 die uit Irak, Jemen en Noord-Afrika het land binnenstroomden, in de jaren tachtig ook uit Iran, Ethiopië (de Falasja's). De geringere ontwikkeling, geringere zionistische instelling en het ruimtelijk isolement van de oriëntaalse joden, plaatsten de Israëlische maatschappij voor zeer grote problemen. f. De Sabra's, de in Israël geboren joden (inmiddels veruit de meerderheid van de bevolking). g. Oost-Europese immigranten van na 1957, vooral veel uit de Sovjet-Unie na 1989. h. Zionisten uit de Europese landen, Noord- en Zuid-Amerika, Zuid-Afrika en Australië. De etnische verscheidenheid van de bevolking roept vele problemen op.

Er zijn twee officiële talen: het (modern) Hebreeuws en het Arabisch. Het modern Hebreeuws (ook wel Ivriet genoemd) wordt door vrijwel de gehele joodse bevolking gesproken. Een aantal groepen immigranten heeft daarnaast hun taal van herkomst behouden.

Het Opperrabbinaat bestaat uit een Asjkenazische en een Sefardische opperrabbijn. De liberale joden genieten, althans in theorie, dezelfde faciliteiten als andere godsdienstige groepen bij de bouw van synagogen, maar hun rabbijnen worden nog altijd niet als zodanig erkend. Daarnaast bestaan er zeer kleine gemeenschappen Samaritanen en Karaïeten.

De Arabische bevolking belijdt overwegend de islamitische godsdienst. De Druzen hebben sedert 1957 eveneens de status van autonome religieuze gemeenschap.

Tweede grote partij is de sociaal-democratische Ma‘arach (de Israëlische Arbeiderspartij). Kern hiervan is de Mapai (1930) die in 1968 fuseerde met de Ahdut Haavoda-Poalei Zion (1944; Arbeiderszionisten) en de Rafi (1965). Laatstgenoemde partij ging in 1969 samen met de linkse MAPAM. Uit het samengaan van al deze partijen ontstond in 1968 de Ma‘arach, die in de verkiezingen ook uitkomt met een zgn. Arabische lijst. MAPAM trad later weer uit de Arbeiderspartij en sloot zich met de Burgerrechtenbeweging Rats en de Sjinoei aan tot het Meretsblok. Andere kleine partijen ter linkerzijde zijn: de communistische Rekah-partij en de joods-Arabische Progressieve Lijst voor de Vrede. Exclusief Arabisch is de Arabische Democratische Partij. Nieuwe partijen zijn de Israel Ba‘Aliya van N. Sjaransky, die de Sovjetemigranten representeert, en de Haderech ha-Shlishit (Derde Weg), een afsplitsing van de Arbeiderspartij, die tegen de teruggave van de Golanhoogte is. Van politiek gewicht waren voorts vanaf het einde van de jaren zeventig de Vrede Nu-beweging (Sjalom Achsjav) en de ultranationalistische Goesh Emoniem-beweging (het Blok der Getrouwen). Eerstgenoemde keerde zich krachtig tegen het overheidsbeleid in de bezette gebieden en wilde een soepele houding betonen tegenover de Arabische buren en de Palestijnse bevrijdingsbewegingen. Laatstgenoemde beweging stond het vestigen van nieuwe joodse nederzettingen in bezet gebied voor.

De periode van 1950 tot 1973 werd gekenmerkt door een snelle expansie van de economie: jaarlijks nam het bruto nationaal product (bnp) met ca. 9% toe. Deze ontwikkeling was slechts mogelijk door grote kapitaalimport in de vorm van buitenlandse hulp en leningen, grote giften van joden buiten Israël, betalingen en leveranties in het kader van de Duitse herstelbetalingen en een verhoogde productiviteit. Na 1973 is de economische situatie echter in snel tempo verslechterd: in 1977 bedroeg de economische groei nog slechts 0, 5%. Omstreeks 1982 was de economische groei vrijwel tot stilstand gekomen, daarna trad er een geleidelijk herstel in tot een groei van 5,2% in 1987, waarna de groei zakte tot nog maar 1% in 1989. Tot de belangrijkste economische problemen behoren de hoge inflatie (58% in 1974, 440% in 1984, door een zeer strak bezuinigingsbeleid werd de inflatie daarna drastisch teruggedrongen tot 16% in 1987, in 1989 weer opgelopen tot bijna 21% over de periode 1985 tot 1994 gemiddeld 18%, over 1995–1996 8,3%), het chronische en grote tekort op de betalingsbalans (in 1995 ruim $ 11 miljard), de hoge defensielasten, de sterk gestegen schuld aan het buitenland (in 1989 opgelopen tot $ 31 miljard; in 1995 al geen meer) en de werkloosheid (in 1995 6,4%). Had men aanvankelijk bewust ernaar gestreefd klasseverschillen gebaseerd op inkomen zoveel mogelijk te beperken, vanaf ca. 1955 valt in de overheids- en andere publieke sectoren een toenemende ongelijkheid van inkomens te constateren. Dit leidde in de jaren zeventig, tezamen met de sterk gestegen kosten van levensonderhoud tot groeiende sociale onrust, wat o.a. tot uiting kwam in een groot aantal stakingen. In het begin van de jaren tachtig kreeg Israël te maken met een hollende inflatie en een snel stijgende werkloosheid. De in 1980 ingevoerde nieuwe munt (de sjekel) verminderde zo snel in waarde dat zij in 1986 moest worden vervangen door een nieuwe sjekel, die duizendmaal de waarde van de oude had. Krachtige bezuinigingen op overheidsuitgaven (defensie, beperking subsidies op voedsel, transport en energie, privatisering), ingrijpende devaluaties, belastingverhogingen en omvangrijke financiële bijstand van de Verenigde Staten zorgden sinds 1985 voor een snel economisch herstel. In 1988 en 1989 kwamen er echter nieuwe economische tegenslagen ten gevolge van de Intifadah (verhoging defensielasten, verlies van afzet, tekort aan Palestijnse arbeid, teruggang van toerisme). Sinds het begin van de jaren negentig gaat de ontwikkeling weer opwaarts met een bnp dat jaarlijks 6 à 7% stijgt, vooral dankzij de bouwsector. De samenstelling van het bnp was in 1994 als volgt (tussen haakjes de verdeling van de beroepsbevolking): landbouw 4% (4%), industrie, mijnbouw en bouwnijverheid 38% (29%), overheid, dienstverlening en transport 58% (67%). Bijna 40% van de beroepsbevolking wordt gevormd door vrouwen. In handel, ambacht en kleinbedrijf domineert het particulier eigendom.

De veehouderij omvat vooral schapen, geiten, rundvee en pluimvee (m.n. kippen). Bosbouw is, gezien de grote hydrologische waarde van de bossen, van uitzonderlijke betekenis. Ruim 600 km2 wordt door bos ingenomen. De visserij wordt in de Middellandse Zee en op de Atlantische Oceaan beoefend. Zoetwatervissen levert het Meer van Kinneret en de viskweekvijvers (karpers) in het vroegere Choelemeergebied.

Handel

Het aandeel van industrieproducten (mineralen, wapens, elektronica, textiel en voedingsmiddelen) in de totale exportwaarde steeg van 18% in 1949 tot ca. 90% in 1994. Geslepen diamanten vertegenwoordigden in 1994 25,9% van de exportwaarde, machines, metaalwaren en elektronica 33,9%. Het aandeel van landbouwproducten daalde in dezelfde periode van 64% tot 9%, waarbij m.n. citrusvruchten sterk terugliepen. Belangrijke invoerproducten zijn aardolie, machines, ruwe diamanten, wapens, graan, spijsolie en vetten. In 1975 werd met de EG een handelsverdrag gesloten waarin werd bepaald dat vanaf 1980 geen wederzijdse invoerbeperkende maatregelen met betrekking tot elkaars industrieproducten meer golden. In 1986 werd een vrijhandelsovereenkomst met de Verenigde Staten gesloten en in 1988 volgden nieuwe overeenkomsten met de EU. In 1994 ging 30% van de export naar de EU, 31,1% naar de Verenigde Staten, 5,8% naar Japan en 15% naar de ontwikkelingslanden. Van de Israëlische invoer kwam in hetzelfde jaar 49% uit de EG en 18% uit de Verenigde Staten. De handelsbalans vertoont een chronisch tekort.

Nog afgezien van de Duitse herstelbetalingen (ca. driekwart van de overeengekomen DM 4 miljard is inmiddels overgemaakt) en de giften van joden buiten Israël heeft de joodse staat vanaf zijn stichting veel buitenlandse financiële steun genoten, m.n. van de Verenigde Staten (jaarlijks ca. $ 3 miljard, waarvan bijna de helft voor civiele doeleinden is bestemd). Daarnaast ontving Israël leningen van internationale financiële organisaties. De hulpverlening van Israël zelf bestaat vnl. uit technische hulp, m.n. op agrarisch gebied. Het accent ligt daarbij op de Afrikaanse landen. In de jaren zeventig was echter om politieke redenen een verminderde belangstelling vanuit deze landen voor Israëlische knowhow te constateren.

Verkeer

De verkeerswegen die Eilat met Haifa verbinden, vormen een behoorlijke wegverbinding tussen de Rode Zee en de Middellandse Zee. Het wegennet omvat ruim 12.980 km. Er bestaat een aantal spoorlijnen (totale lengte 1275 km), maar de dichtheid is gering. Van belang voor de ontsluiting van de Negev is de spoorlijn zuidwaarts vanuit Beersjeba naar Eilat. Aangezien de spoorwegen echter zeer gevoelig zijn voor aanslagen, worden maar weinig goederen en personen per trein vervoerd. Het openbaar personenvervoer vindt vnl. plaats door middel van bussen. De exploitatie geschiedt uitsluitend door coöperaties, waarvan de chauffeurs aandeelhouders zijn. Veel gebruik wordt gemaakt van de sjeroet-taxi's, collectieve taxi's, waarin men slechts voor de eigen zitplaats betaalt.

Toeristische gegevens

Israël is een internationaal pelgrimsoord en toeristenland. Het bezit heilige plaatsen voor verschillende godsdiensten, historische plaatsen, talrijke archeologische vindplaatsen, natuurschoon en badplaatsen. De belangrijkste bezienswaardigheden zijn te vinden in of bij: Jeruzalem, Akko, Bet Sjean, Bet Sjeariem, Caesarea (Palestinae), de Dode Zee, Haifa, Lod, de berg Masada bij Arad, Megiddo, Nazareth [aardrijkskunde]1, de Negev, Ramla, Tel Aviv-Jaffa, Tiberias en het Jam Kinneret. Aan dit meer liggen interessante ruïnes: ten zuiden van Tiberias: Hammath (mozaïekvloer van 2de-eeuwse synagoge); ten noordoosten van Ginnosar: in Tabga, aan de voet van de Berg der Zaligsprekingen, overblijfselen van de Kerk van de Vermenigvuldiging (5de-eeuwse Byzantijnse mozaïekvloer); verder naar het noordoosten de deels gerestaureerde resten van de befaamde synagoge van Kapernaüm of Kafarnaüm (2de eeuw); en aan de zuidpunt de Kanaänitische en Romeinse ruïnes te Deganja (de oudste, in 1909 gestichte kibboets).

In Noord-Israël zijn verder bezienswaardig: de goed bewaard gebleven resten van de synagoge in Kefar Bar‘am (2de–3de eeuw), de mozaïekvloer van de 6de-eeuwse synagoge in Bet Alfa met meer naar het oosten Bet Sean met prachtige mozaïeken en resten van in de jaren tachtig opgegraven Romeinse en Byzantijnse bouwresten, de kruisvaarderskastelen te Belvoir bij Gesher (gerestaureerd) en bij Naharija; de opgravingen vanaf het 2de millennium v.C. tot de Makkabeeïsche tijd in Tell Gezer bij Gezer (o.a. watertunnels uit ca. 1500 v.C.); voorts uit de bijbel bekende plaatsen zoals de berg Tabor (ten oosten van Nazareth) die een schitterend uitzicht biedt op de Vlakte van Jizreël; het kunstenaarsdorp met galeries En Hod op de berg Karmel, de kunstenaarswijk en de oude synagoges (ca. 16de eeuw) in Zefat; het museum voor moderne kunst in Netanja; de witte rotsen bij Rosj Hanikra met hun vele grotten vlak bij zee.

In Midden- en Zuid-Israël zijn voorts van toeristische betekenis: het natuurreservaat bij En Gedi; de woestijn Negev met centrum Beersjeba (bedoeïenenmarkt) en in de omgeving de opgegraven Byzantijnse-Nabateeïsche steden Avdat, Sjivta en Madaba (alle ca. 6de eeuw). Interessant is de badplaats Eilat met koraaleilanden en het zeeobservatorium voor de kust, met een museum voor moderne kunst en een zeemuseum, en een spectaculair omliggend woestijnlandschap met het dierenreservaat Hai Bar. In Zuidwest-Israël vindt men in de badplaats Asjkelon een park met oudheidkundige vondsten en o.a. een beschilderde Romeinse grafkelder, bij de kibboets Nirim resten van een 5de–6de-eeuwse synagoge (mozaïekvloer), bij de badplaats Herzlija een kruisvaarderskasteel, en in de kibboets Jad Mordechay een museum gewijd aan de uitroeiing van de joden in de Tweede Wereldoorlog.

Vanuit Israël worden ook veelal de in de Palestijnse gebieden gelegen steden Betlehem en Jericho bezocht en voorts Chirbet Qumran bij Bet Ha‘Arava waar de Dode-Zeerollen zijn gevonden en opgravingen zijn verricht in wat misschien een vroeger woongebied van de Essenen is geweest.

Israël werd in 1948 als onafhankelijke staat gesticht in Palestina. Door de activiteit van het zionisme was daar een joodse gemeenschap ontstaan, tegen welker uitbreiding de Arabieren zich verzetten. Als oplossing van het aldus ontstane conflict stelde een Britse onderzoekscommissie in 1937 voor het land te verdelen in een joodse en een Arabische staat en een internationaal district. Alhoewel de Britse regering het plan verwierp, bleven de joden aandringen op de oprichting van een joodse staat, vooral onder de invloed van de catastrofe die hen in de Tweede Wereldoorlog trof. Toen de naoorlogse regering van Groot-Brittannië de joodse eisen tot immigratie weigerde in te willigen, ontstond er een opstand, die haar ten slotte dwong het probleem aan de Verenigde Naties voor te leggen. Een commissie namens de Verenigde Naties beval opnieuw een deling van Palestina aan en dit plan werd op 29 nov. 1947 door de Assemblée aangenomen. Onmiddellijk ontstond er een burgeroorlog tussen Arabieren en joden, waarbij de laatsten na aanvankelijke tegenslagen en grote verliezen, de overhand begonnen te krijgen. Onder de indruk van het bloedige conflict en de tegenwerking van Groot-Brittannië wilden de Verenigde Naties het delingsbesluit ongedaan maken, maar het inmiddels gevormde Voorlopige Bestuur van de joodse gemeenschap, die 600.000 zielen telde, riep op 14 mei 1948 de joodse staat Israël uit.

De laatste Britse troepen verlieten op 15 mei het land en op dezelfde dag vielen zeven Arabische staten Israël aan. Het leger, geformeerd uit de reeds bestaande verzetsorganisaties, waarvan de Hagana de belangrijkste was, wist vrijwel alle door joden bewoonde gebieden en een groot deel van de gemengde steden te behouden of te veroveren. Met een onderbreking van een maand duurden de gevechten voort tot begin 1949, toen er onder bemiddeling van de VN wapenstilstandsverdragen werden gesloten op het eiland Rhodos, met Egypte, Libanon, Jordanië en Syrië. Israël had inmiddels een groter gebied veroverd dan het bij de oorspronkelijke verdeling was toegewezen. Toch was zijn positie allerminst gunstig: niet alleen hadden twee Arabische staten zich delen van Palestina toegeëigend (Egypte: de kuststrook van Gaza; Jordanië: de Westelijke Jordaanoever waaronder een gedeelte van de stad Jeruzalem), maar bovendien weigerden zij de wapenstilstand om te zetten in een vrede. De toestand van oorlogvoering kwam tot uiting o.a. in een economische boycot, het sluiten van waterwegen voor Israëlische schepen en overvallen op Israëlisch gebied. Inmiddels hadden zich belangrijke demografische wijzigingen voltrokken. Reeds in begin 1948 had er een uittocht plaatsgevonden van Palestijnse Arabieren (ten minste 550.000). Daartegenover nam de jonge staat joodse immigranten op uit alle delen van de wereld.

Israëls eerste minister-president en jarenlang de dominerende figuur was David Ben-Goerion (1948–1953; 1955–1963). Hij was de leider van de grootste partij, de socialistische Mapai, die bij verscheidene verkiezingen voor het parlement 40 tot 47 zetels (van de 120) behaalde. Verder waren er nog 10 tot 13 middelgrote en kleine partijen: uiterst linkse, liberale, nationalistische en religieuze. Ondanks de grote verscheidenheid van partijen was er een politieke stabiliteit, daar er bij de verkiezingen weinig verschuivingen optraden. Er werden pogingen gedaan tot het vormen van grotere groeperingen, welke pogingen resulteerden in een socialistisch blok en een liberaal-nationalistisch blok. Mettertijd werden ook enkele Arabieren in het parlement opgenomen; sommigen ter vertegenwoordiging van specifiek Arabische partijen.

Het belangrijkste probleem dat Israël bleef bezighouden, was echter de verhouding tot de Arabische staten. Vooral na de revolutie in Egypte (1952) begon de situatie dreigend te worden, omdat de Egyptische president Nasser ernaar streefde de nederlaag van 1948 ongedaan te maken. In 1955 nam de spanning toe, doordat Egypte wapens geleverd kreeg uit communistische landen. Het toenemen van de Palestijnse infiltraties in Israël, de militaire verbonden tussen Egypte en Arabische landen, het sluiten van het Suezkanaal en de Straat van Tiran (toegang tot de Golf van Eilat) voor Israëlische schepen, waartegen Israël al jarenlang geprotesteerd had, waren de oorzaak van grote bezorgdheid. Toen Nasser het Suezkanaal nationaliseerde en in conflict raakte met de Westerse mogendheden, besloot Israël tot de aanval over te gaan. In zes dagen veroverde het leger onder bevel van Mosje Dajan het schiereiland Sinaï (29 okt. 1956). Onder druk van de Verenigde Naties, waarin de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie samenwerkten en met sancties dreigden, trok Israël in maart 1957 zijn troepen terug, waarbij het echter bedong dat de Straat van Tiran voor de scheepvaart vanuit Eilat open zou blijven en dat daar en in de Gazastrook troepen van de Verenigde Naties gelegerd zouden worden om de status quo te handhaven.

In mei 1967 werd de situatie voor Israël kritiek. De troepen van Egypte, Syrië, Jordanië, Irak en Koeweit werden in paraatheid gebracht en Nasser eiste en verkreeg de aftocht van de troepen van de Verenigde Naties. Hij verklaarde tevens geen schepen meer door te zullen laten. De Jordaanse koning, Hoessein, sloot vervolgens een verbond met Nasser. Pogingen op internationaal niveau een oplossing van de crisis te bereiken, mislukten. Het inmiddels gevormde nationale kabinet (waarin Mosje Dajan minister van Defensie was geworden) besloot daarop de aanval op Egypte en Syrië te openen (5 juni 1967). Hierop verklaarden de Arabische staten zich solidair met Egypte en Jordanië. Het Israëlische leger onder opperbevelhebber Jitschak Rabin bleek verreweg superieur; in zes dagen werden de Sinaï, het gehele gebied ten westen van de Jordaan met inbegrip van het gedeelte van Jeruzalem dat nog in Arabische handen was, en de hoogvlakten van de Golan veroverd.

Op 22 nov. 1967 nam de Veiligheidsraad een resolutie aan (nr. 242) die uitging van terugtrekking door Israël uit de door dit land bezette gebieden en van de soevereiniteit en territoriale onschendbaarheid van elke staat in het Midden-Oosten. Verscheidene vredespogingen liepen stuk. Van de zijde van de Palestijnse bevrijdingsorganisaties werd veelvuldig overgegaan tot aanvallen binnen en buiten Israël (o.a. bij de Olympische Spelen in München, 1972), die door Israël met preventieve en vergeldingsacties werden beantwoord.

Om de impasse inzake de bezette gebieden te doorbreken, gingen Syrië en Egypte op 6 okt. 1973 (de joodse feestdag Jom Kippoer) over tot een gecombineerde aanval op Israël. Na aanvankelijk Arabisch succes slaagde het Israëlische leger er in de Syrische troepen terug te drijven tot achter de bestandslijn van 1967 en een bruggenhoofd in Egypte te vormen op de westelijke oever van het Suezkanaal. Op 22 okt. nam de Veiligheidsraad een resolutie aan inzake een bestand, waarna het vuren werd gestaakt. Deze Oktoberoorlog of Jom Kippoer-oorlog had intussen binnen Israël zelf grote politieke beroering teweeggebracht: onmiddellijk na het staakt-het-vuren werd heftige kritiek geleverd op de regering. In maart 1974 vormde mevrouw Golda Meir, die in febr. 1969 de overleden premier Esjkol was opgevolgd, een nieuwe coalitieregering; in april echter kondigde zij haar aftreden aan. Generaal Rabin werd premier van een nieuw coalitiekabinet, waarin Mosje Dajan en de minister van Buitenlandse Zaken Abba Eban niet terugkeerden: zij werden vervangen door resp. Simon Peres en Jigal Allon (vice-premier onder Meir). In de loop van 1974 werden met Egypte en Syrië troepenscheidingsakkoorden gesloten, waarbij Israël zich terugtrok uit de gebieden die het in de Oktoberoorlog had bezet. Na Amerikaanse bemiddeling werd ten aanzien van de Sinaï in sept. 1975 een nieuwe overeenkomst bereikt: Israël trok zijn troepen verder terug naar het oosten, waarbij het o.m. de olievelden bij Aboe Rodeis prijsgaf.

In 1977 deed zich een aantal markante veranderingen voor. Ten eerste werden de parlementsverkiezingen niet, zoals gebruikelijk, gewonnen door de Arbeiderspartij maar door de conservatieve Likoedpartij onder Menachem Begin. Deze vormde een coalitie met Jigal Jadin van de nieuw opgerichte Democratische Beweging. Ten tweede was er een vredesinitiatief van president Sadat van Egypte, die in november naar Israël kwam voor een bezoek aan Begin. In 1978 kwam onder bemiddeling van de Amerikaanse president Carter te Camp David een ‘raamovereenkomst’ tot stand, die o.m. in een vredesverdrag tussen beide mogendheden en overdracht van de Sinaï door Israël aan Egypte voorzag. Met dit laatste werd in 1979 een begin gemaakt. In maart van dat jaar kwam een vredesverdrag met Egypte tot stand. Dat de regering-Begin haar beleid inzake het stichten van joodse nederzettingen in de bezette gebieden voortzette, verwekte binnenlandse tegenstellingen (Mosje Dajan, minister van Buitenlandse Zaken, trad zelfs af) en belemmerde een verdergaande toenadering tussen Israël en Egypte. Een crisis dreigde toen het parlement in aug. 1980 een wet aannam waarbij Jeruzalem tot de ene en ondeelbare hoofdstad werd verklaard. Op 7 juni 1981 voerde de Israëlische luchtmacht een aanval uit op een kerncentrale in Irak, waarvan men vermoedde dat zij gebruikt werd voor de ontwikkeling van atoombommen.

In aug. 1983 trad premier Begin af en nam zijn minister van Buitenlandse Zaken Jitschak Sjamir de leiding van het kabinet over. Vervroegde verkiezingen in maart 1984 leverden een patstelling op voor het Likoedblok en de Arbeiderspartij, waarop zij een regering van ‘nationale eenheid’ vormden, waarin eerst de socialist Sjimon Peres (1984–1986) en vervolgens Likoedleider Sjamir (1986–1988) premier zouden zijn. Deze regering besloot, afgezien van de veiligheidszone, tot een volledige terugtrekking uit Libanon (juni 1985). Met een diep ingrijpend saneringsbeleid wist dit kabinet de economische toestand te verbeteren.

In 1984 kwamen via een geheime luchtbrug 10.000 joden uit Ethiopië (Falasja's) naar Israël.

Na het begin van de Tweede Golfoorlog op 17 jan. 1991 probeerde Irak Israël bij de strijd te betrekken door Israëlische steden (waaronder Tel Aviv en Haifa) met Scudraketten (met conventionele lading) te bestoken, waarbij enige doden vielen, maar voornamelijk materiële schade werd aangericht. Op aandrang van de Amerikaanse regering besloot Israël af te zien van vergeldingsacties teneinde de anti-Iraakse coalitie niet in problemen te brengen.

In nov. 1995 werd premier Rabin in Tel Aviv vermoord door een jonge Israëlische nationalist. De nieuwe regeringsleider Sjimon Peres, die het vredesproces voortzette, leed eind mei 1996 bij de parlementsverkiezingen en bij de eerste directe verkiezing van een nieuwe premier een zeer kleine nederlaag tegen Likoedleider Benjamin Netanyahu. Laatstgenoemde vormde een rechtsreligieuze coalitieregering en beloofde het vredesproces met de PLO en de Arabische landen voort te zetten. Bij de eerder in 1996 gehouden verkiezingen voor een Palestijnse Raad en een Palestijnse president, die het bestuur in de Gazastrook en in verschillende steden en gebieden op de Westbank van de Israëlische militairen overnamen, zoals was overeengekomen in het Oslo-2-akkoord, werd Arafat met ruime meerderheid tot president gekozen. In de loop van 1996 ontstond in Israël grote politieke verdeeldheid over het vredesproces. De oorzaken daarvan waren de zelfmoordaanslagen van de terreurorganisatie HAMAS en het beleid van Netanyahu, die de vrede-voor-landfilosofie van Rabin en Peres terzijde schoof en op basis van een vrede-voor-veiligheidstrategie de onderhandelingen met de PLO onder grote buitenlandse druk schoorvoetend voortzette. Netanyahu kondigde de bouw van nieuwe joodse nederzettingen aan en weigerde aanvankelijk in te stemmen met de terugtrekking van het Israëlische leger uit Hebron, waarover begin 1997 alsnog overeenstemming werd bereikt. De spanningen tussen Israël en de PLO liepen hierdoor snel op en ook de broze relatie met de Arabische landen werd door de harde Israëlische standpunten op de proef gesteld.

In de Palestijnse Autonome Gebieden (Westelijke Jordaanoever en de Gazastrook) verslechterde de algemene leefsituatie aanzienlijk door de collectieve strafmaatregelen van Israël naar aanleiding van de bomaanslagen door HAMAS. 70.000 Palestijnen konden door de grenssluitingen niet naar hun werk. Ook de Palestijnse leider Arafat verloor aan prestige door het vastlopen van het vredesproces en de toenemende corruptie in Palestijnse kring. HAMAS-leider Ahmed Yassin kwam in okt. 1997 vrij bij een gevangenenruil, waarbij ook de Mossadagenten betrokken waren die eerder dat jaar een mislukte aanslag hadden gepleegd op een HAMAS-leider in Amman. In april deed de Britse premier Blair als voorzitter van de EU een poging het vredesproces vlot te trekken.