Egyptes grondgebied bestaat haast volledig uit woestijn. Het bewoonbare gebied is slechts 55.000 km² groot en omvat de vallei en de delta van de Nijl, de kustgebieden langs de Middellandse en de Rode Zee en een paar oasen in de Westelijke Woestijn. Fysisch-geografisch kan het land in vier gebieden worden verdeeld: het Nijlgebied, de Westelijke Woestijn, de Oostelijke Woestijn en het Sinaïgebied.

Het Nijlgebied, dat zich over 1250 km uitstrekt van de Soedanese grens tot de Middellandse Zee, is een vlak landschap, smal en bochtig. Vanaf de Soedanese grens tot ongeveer 320 km stroomafwaarts gaat de smalle Nijlvallei dwars door het Nubische zandsteen. Ten gevolge van de bouw van de Hoge Dam bij Aswan heeft zich hier het Nassermeer gevormd. Veertig kilometer ten noorden van Aswan is de alluviale vlakte ongeveer 16 km breed en zij wordt nog breder vanaf Isna, waar de Nijl tussen witte, steile kalksteenoevers stroomt. Van Aswan tot Assioet spreekt men van Opper-Egypte, daarna tot Caïro van Midden-Egypte. Bij Caïro begint de Nijldelta, waar het grootste gedeelte van de Egyptische bevolking woont (ook wel Neder-Egypte genoemd), een driehoekig alluviaal gebied, dat zich uitstrekt over een afstand van ca. 160 km van Alexandrië in het westen naar Port Said in het oosten. Onmiddellijk landinwaarts vanaf de kust bevindt zich een zone met moeras en brakke lagunes, waarvan gedeelten worden drooggelegd voor de landbouw.

Ten westen van het Nijldal ligt de Westelijke of Libische Woestijn (ongeveer 75% van het totale grondgebied), een uitermate droog plateau. Grote oasen komen voor in de depressies waar zoet water wordt aangeboord. Daar woont ook de enige woestijnbevolking. De Kattaradepressie, tot 130 m onder de zeespiegel, is te zout voor menselijke bewoning.

De Oostelijke of Arabische Woestijn strekt zich uit van de Nijlvallei tot de Rode Zee. Evenwijdig met de kust ligt een ruwe bergketen, met toppen van meer dan 1500 m: Dzjebel Sjajib, de hoogste, reikt tot 2187 m. De afwatering van de bergen heeft een netwerk van wadi's geschapen in de zachtere sedimentaire hooglanden aan weerszijden van de bergketen. Hier zwerven nomadische herders, die aan veeteelt doen dankzij het water uit de hier en daar voorkomende bronnen en verborgen holtes of dat van onder de droge beddingen van de wadi's naar boven wordt gehaald.

Het schiereiland Sinaï wordt door het Suezkanaal en de Golf van Suez gescheiden van de Oostelijke Woestijn en de Nijldelta. Dit onregelmatige, driehoekige plateau bereikt zijn grootste hoogte in het zuiden, waar Dzjebel Katherina de hoogste top van Egypte (2641 m) vormt.

Het weer is erg standvastig; er zijn twee duidelijk te onderscheiden seizoenen: de hete zomer (mei–okt.) en de koelere winter (november–april). In de woestijn overschrijdt de temperatuur in de zomer overdag de 38 °C, maar de hitte ontsnapt 's nachts in de wolkenloze hemel, waarbij de temperatuur met 10 à 15 °C daalt. De temperatuur in de winter ligt aanzienlijk lager: het gemiddelde in januari is 12 à 16 °C. De neerslag is zeer gering. In de lente trekken nu en dan depressies over Egypte, die de chamsin, een droge verzengende wind, bekend door zijn zandstormen, met zich brengen. In tegenstelling tot het binnenland kent de Middellandse-Zeekust regenval in de winter (100 à 200 mm). De kust heeft bovendien zachtere winters en lagere zomertemperaturen dan het binnenland, door het matigende effect van de zee.

Plantengroei en dierenwereld

Schaars struikgewas schiet wortel op de wadigronden in de woestijn, vooral ten oosten van de Nijl; het grootste deel van de woestijn is echter zonder vegetatie. Woestijnplanten omvatten ruw gras, tamarisken en dwergmimosa's. Dadelpalmen bloeien in het Nijldal en in de oasen, waar men het grondwater dicht bij de oppervlakte aantreft. Langs de Nijl groeit papyrus. Tot de grote woestijnzoogdieren behoren gazellen, hyena's en jakhalzen. Ichneumons leven in de delta. Bij de vogels zijn wouwen, haviken en gieren de meest voorkomende. De Nijl en de deltameren trekken watervogels zoals kraanvogels, ijsvogels en lepelaars aan. In het Sinaïgebergte komen steenbokken en panters zeldzaam voor. Ondanks de overbevolking zijn de woestijngebieden hier en daar nog ongerept.

Bevolking

Samenstelling en spreiding

De bevolking (66, 3 miljoen in 1996) is voor 90% van Oost-Hamitische afkomst, maar is in de loop der tijden in sociaal, cultureel en politiek opzicht geheel gearabiseerd. Andere kleine bevolkingsgroepen zijn de Berbers (nomaden), de Nubiërs (in het zuiden) en de Kopten (in Opper-Egypte). Er is een snelle bevolkingsgroei (2, 8% in de periode 1973–1989, 2,3% in 1993) die een direct gevolg is van een hoog geboortecijfer (31‰ in 1994) en een dalend sterftecijfer (9,8‰). De regering propageert geboortebeperking. 40% van de bevolking is jonger dan 15 jaar en slechts 3% is ouder dan 65 jaar. De levensverwachting bij geboorte is ruim 58 jaar voor mannen, 60 jaar voor vrouwen. Bijna 95% van de totale bevolking woont in het Nijldal en de delta (slechts 3,5% van het grondgebied). De bevolkingsdichtheid in het bewoonde en in cultuur gebrachte land bedraagt meer dan 1600 inw. per km2 (landelijk: 66 inw. per km2). Een bijkomend probleem vormt de toenemende urbanisatie met Caïro (Groot Caïro ruim 12 miljoen inw.), Alexandrië (3 miljoen inw.) en Gizeh (3 miljoen inw.) als grootste stedelijke concentraties (in sommige stadsdelen van Caïro en Alexandrië bedraagt de bevolkingsdichtheid 140.000 inw. per km2). Door de bouw van steden in de woestijn en de ontwikkeling van de Suezkanaalzone poogt de regering de bevolkingsdruk in het Nijldal te verlichten. Enkele miljoenen Egyptenaren werken als ‘gastarbeider’ in andere Arabische landen.

De Egyptische economie wordt de laatste jaren gekenmerkt door het loslaten van het Arabisch socialisme onder Nasser (een door de staat geleid economiesysteem) en het langzamerhand overgaan naar een vrijere economie ( ‘politiek van de economische opening’) onder Sadat en Moebarak. Nationalisaties werden teruggedraaid en buitenlandse investeringen aangemoedigd. Maar een verbetering van de economische toestand trad niet in. Door de sterke bevolkingsgroei is het tekort aan arbeidsplaatsen steeds nijpender geworden. In 1994 was 20% van de beroepsbevolking werkloos en werkten ca. 2 miljoen Egyptenaren in het buitenland. Egypte kampt met een topzwaar ambtenarenapparaat. Hoewel ongeveer 1/3 deel van de beroepsbevolking in 1998 werkzaam was in de landbouw, was de opbrengst van die sector relatief laag (18% van het bnp). De inflatie bedroeg in de periode 1985–1998 16,4%.

De landbouw is nog steeds de belangrijkste sector van de economie, zowel wat betreft werkgelegenheid alsook door zijn aandeel in de Egyptische export (vooral katoen). In 1962 werd het grondbezit in principe beperkt tot 100 feddans (1 feddan = 0,42 ha), maar in 1981 had 95% van alle landbouwbedrijven niet meer dan 5 feddan; het gemiddelde is slechts 0,9 feddan. Door verbetering van irrigatie- en drainagetechnieken (o.a. door Nederlandse ontwikkelingshulp en kennis) is de beschikbare cultuurgrond uitgebreid tot ca. 6 miljoen feddans (= ruim 36.000 km2, ongeveer de oppervlakte van Nederland), zo’n 4% van het gehele land, die twee, soms drie oogsten per jaar opleveren. Ook is de productieopbrengst per feddan (die tot de hoogste ter wereld behoort) toegenomen, maar door de snelle bevolkingsgroei heeft dit niet geleid tot een vermindering van de voedselimport. Ook is de uitbreiding van de cultuurgrond onvoldoende. Sinds in 1970 de Hoge Dam bij Aswan werd voltooid, kon het agrarisch areaal vergroot worden met ca. 5000 km2, maar veel cultuurgrond ging ook weer verloren door stedenbouw en verzilting. Egypte is 's werelds belangrijkste leverancier van langvezelige katoen (2,8 cm en langer) en de zesde katoenproducent van de wereld. De rijstverbouw wordt steeds belangrijker. Egypte heeft de grootste rijstproductie van Afrika en neemt de tweede plaats in bij het verbouwen van maïs en rietsuiker.

De aardolie-industrie is van groot belang voor de economie. De voornaamste velden liggen in de Golf van Suez, in de Sinaï en in de gebieden van de meer recente vondsten: de velden van El Alamein, Yidma, Aboe Gharadek en al-Razzak in de Westelijke Woestijn. In 1968 is Egypte een olie-exporterend land geworden. De productie was 22 miljoen ton in 1977, 34 miljoen in 1980 en voor 1987 was een productie van 63 miljoen ton gepland, maar door de daling van de olieprijzen en hoge binnenlandse consumptie vielen de opbrengsten tegen. Olieraffinaderijcentra zijn Alexandria en Caïro. Er is een netwerk van pijpleidingen om de olie te vervoeren. De pijpleiding met de grootste capaciteit is die van Suez naar de Middellandse Zee.

In 1974 zijn er aardgasvelden ontdekt bij Aboe Madi in de Nijldelta. Andere velden liggen bij Aboe Gharadek in de Westelijke Woestijn (1976) en in Aboekir, vlakbij Alexandrië (1977). De gasreserves worden op 340 miljard m3 geschat. Aan uitvoer wordt pas gedacht wanneer het land zelf voor minstens 40 jaar genoeg heeft. Andere belangrijke delfstoffen zijn fosfaat, ijzer, zout en mangaan, grotendeels onontgonnen.

Energievoorziening

Het produceren van voldoende energie is een van de belangrijkste zorgen van de economische ontwikkeling. In de jaren zestig werd met financiële steun van de Sovjet-Unie de Hoge Dam bij Aswan gebouwd om de industrie van elektriciteit te voorzien. Voorts werd een begin gemaakt met de aanleg van een elektriciteitsnet op het platteland. Inmiddels kan de Aswandam echter niet meer voldoen aan de gestegen vraag. In 1986 kwam een tweede krachtcentrale (270 mW) bij Aswan gereed. In samenwerking met de Verenigde Staten en Frankrijk werd het gebruik van kernenergie (de bouw van twee kerncentrales) onderzocht, maar daarvan is afgezien.

De handelsbalans van Egypte vertoont al vele jaren tekorten. In 1986 werd totaal voor US $ 5680 miljoen uitgevoerd en voor US $ 15.250 miljoen ingevoerd. Veel consumptiegoederen moeten worden ingevoerd (vooral tarwe). Verder worden machines, chemicaliën, transportmiddelen en metaal ingevoerd. De voornaamste uitvoerproducten zijn katoen en aardolie (samen ruim 50% van de export), textielproducten en rijst. De belangrijkste exportgebieden zijn de voormalige Sovjet-Unie, de EU-landen (vooral Italië, Griekenland en de Verenigde Staten). De meeste import kwam uit de EU-landen (vooral Duitsland, Italië en Frankrijk) en de Verenigde Staten en Japan.

Goede wegen verbinden Caïro en Alexandrië, de steden langs het Suezkanaal en die in Opper-Egypte. Het Egyptische wegennet is in de jaren tachtig sterk uitgebreid. Het beslaat in totaal meer dan 45.000 km. In 1980 kwam de Hamditunnel onder het Suezkanaal gereed. De kustweg naar Libië en de verbinding met Soedan werden verbeterd. Reeds in 1851 had Egypte een spoorwegnet. In 1990 bedroeg de totale lengte 7726 km. In 1987 werd het metronet in Caïro in gebruik genomen.

De voornaamste havens zijn Alexandrië, Port Said en Suez. Een nieuw groot havencomplex kwam in 1986 gereed bij Damietta. In 1985 werd een veerdienst in gebruik genomen tussen Nuweibeh aan de Rode Zee en de Jordaanse haven Akaba. De waterwegen zijn belangrijk als transportmogelijkheid. De totale lengte bedraagt 3350 km, waarvan bijna de helft door de Nijl gevormd wordt; de rest bestaat uit kanalen.

De regering wil de havens aan de Middellandse Zee en de Rode Zee uitbreiden. Ten westen van Alexandrië wordt een nieuwe haven gebouwd: Dakheila, met een capaciteit van 20 miljoen ton goederen overslag per jaar (Alexandrië: 15 miljoen ton). De havens Port Said, Ismailia en Suez worden vergroot sedert de heropening van het Suezkanaal (1975). De nationale luchtvaartmaatschappij Egypt Air verzorgt binnenlandse en buitenlandse vluchten. Caïro en Alexandrië beschikken over een internationale luchthaven.

Met de inval van de Arabische veldheer Amr ibn al-As in 639 begint de geschiedenis van Egypte als islamitisch land. Op de plaats van de vesting Babylon (niet ver van het huidige Caïro) werd de nieuwe stad al-Foestat gevestigd; van hieruit begon de Arabische verovering van Noord-Afrika. Egypte was in die eerste eeuw van de islam een typisch wingewest, dat aan de schatkist van de te Damascus zetelende kaliefen geweldige baten opleverde. Het Arabisch-islamitische bewind ondervond, ondanks verscheidene opstanden van de Egyptische christenen, de Kopten, weinig moeilijkheden. De administratie werd aanvankelijk in handen van christelijke ambtenaren gelaten en de Arabische taal werd door de bevolking vrij snel overgenomen. De strijd rond de erkenning van de dynastie der Omajjaden in 658 was evenwel ook in Egypte met bloedvergieten gepaard gegaan, en in 750, bij haar vervanging door die der Abbasiden, vielen eveneens slachtoffers. De laatste Omajjadenkalief, Marwan, vluchtte naar Egypte en werd daar vermoord.

De te Bagdad zetelende Abbasiden bestuurden Egypte evenals hun voorgangers door middel van stadhouders. Op den duur konden zij hun gezag niet handhaven; in 868 maakte stadhouder Ahmad ibn Toeloen zich in feite onafhankelijk. Zijn nakomelingen (de Toeloeniden) moesten echter weer plaats maken voor door Bagdad gezonden stadhouders, totdat in 935 stadhouder Mohammed al-Ichsjid in staat was zich als onafhankelijk heerser op te stellen. Na zijn dood werd de macht uitgeoefend door de door hem tot voogd van zijn kleinzoon aangewezen eunuch Kafoer, die als een van de beste heersers van Egypte bekend is. Kafoer stierf in 968 en reeds het volgende jaar moest al-Ichsjids kleinzoon Ahmad het veld ruimen voor de sji‘itische Fatimiden.

In het begin van de 12de eeuw kwam ook Egypte in conflict met de Kruisvaarders; de binnenlandse toestand was intussen zo slecht geworden, dat interventie van de islamitische machthebbers in Syrië, de Ajjoebiden, die daar het verzet tegen de Kruisvaarders georganiseerd hadden, onvermijdelijk werd. Zo kon ten slotte de Ajjoebide Saladin in 1171 de Fatimiden zonder veel moeite opzij schuiven en in Egypte zijn gezag vestigen.

Het tijdperk der Mamelukken (1250–1517). Mameluk (Arab., = slaaf) werden de huurlingen genoemd uit wie de rijkslegers waren samengesteld. Men onderscheidt de Bahridische Mamelukken (1250–1390) en de Boerdjidische Mamelukken (1390–1517), zo genoemd naar de plaats waar hun invloedscentrum was gelegen in de hoofdstad. Twisten tussen de machthebbers onderling bleven niet uit, maar de Egyptische bevolking zelf gedroeg zich meestal apathisch ten opzichte daarvan. Slechts weinig Mamelukkensultans, zoals Baibars (1260–1277) en al-Nasir (1310–1341), toonden zich bekwame heersers. Wederom werd in deze periode Syrië bij het Egyptische rijk gevoegd, dat zich soms van Barka tot de Eufraat en de Taurus uitstrekte en waarvan de invloedssfeer ook over West- en Zuid-Arabië reikte. De administratie van het land kwam in handen van een bekwame ambtenarenklasse, waarvan verscheidene leden uiterst waardevolle werken over de administratie en de toestanden van Egypte en Syrië hebben nagelaten. Van de bloei van de kunst en vooral van de bouwkunst legt een aantal schitterende moskeeën in Caïro getuigenis af.

Een geheel nieuwe wending nam Egyptes geschiedenis door de Franse bezetting in 1798 onder Napoleon I Bonaparte. Deze gebeurtenis was het gevolg van Egyptes geografische ligging tussen Europa en de door Europese mogendheden in Indië veroverde koloniale gebieden, een ligging die in de nu volgende periode van steeds groter betekenis zou worden voor de lotgevallen van het land. De Franse bezetting heeft aan de Franse culturele invloed in Egypte een voorsprong gegeven, hoewel door de tijdelijk verenigde krachten van het Osmaanse Rijk en Engeland de Franse troepen reeds in 1801 het land weer geheel moesten verlaten. Enige jaren later kreeg de geschiedenis van het land een geheel nieuwe wending door het optreden van Mohammed [Egypte], die als Turks officier in 1799 in het land was gekomen en zo'n grote invloed had gekregen, dat hij in 1806 tot gouverneur van Egypte werd benoemd.

Mohammed Ali (1806–1848) is door zijn despotisch optreden op militair, economisch en cultureel terrein de vader van het moderne Egypte geworden. Hij trok ten strijde tegen de Wahhabieten in het gebied rondom Mekka, waar hij zijn macht definitief vestigde (1818). Daarna veroverde hij het noordelijk gedeelte van Soedan (1821). Met hulp van Franse officieren voerde hij een geslaagde modernisering van het leger door, en ook de vloot werd op moderne leest geschoeid, waarbij de strijd tegen de Grieken (1824–1827), zijn bestuur over Kreta (vanaf 1821) en de acties in Anatolië en Syrië (1832–1840) hem de gelegenheid boden de vernieuwingen te toetsen. Hij decentraliseerde het bestuur en stichtte een aantal drukkerijen. Studenten konden in Parijs studeren. In 1825 werden met Franse hulp een ziekenhuis en een medische faculteit gesticht.

Abbas Hilmi I (1848–1854) was anti-Europees, maar niet antichristelijk, getuige zijn opneming van Armeniërs en Kopten in het bestuursapparaat. In juli 1854 werd hij vermoord en Said (1854–1863) volgde hem op. Hij begunstigde de Fransen en gaf aan Ferdinand de Lesseps in 1856 de concessie tot het graven van het Suezkanaal. Vooral als gevolg daarvan liet hij Egypte achter in grote schulden, toen hij in 1863 stierf.

Ismail (1863–1879) verdubbelde de belastingen, kreeg van Constantinopel de eretitel van khedive (onderkoning) en vergrootte het strategisch belang van Egypte door de opening van het Suezkanaal in 1869. Toen Groot-Brittannië echter in het midden van de jaren zeventig zich tegen Ismails streven naar Afrikaanse expansie verzette, leed hij tot tweemaal toe een nederlaag in Ethiopië. Nog meer taande zijn glorie, toen zijn leger door de Russen aan de Donau werd verslagen. In zijn economische politiek slaagde hij er niet in de levensstandaard van het gewone volk op te voeren. In 1876 werden de consulaire gerechtshoven, die zaken tegen vreemdelingen behandelden, op basis van de Code Napoléon hervormd, doch doordat Egyptische samen met buitenlandse rechters de zittingen leidden, werd de macht van het buitenland in Egypte aanmerkelijk vergroot. In 1875 was Egypte zo achteruitgegaan dat het zijn rente op de Europese schulden niet meer kon betalen; Ismail was genoodzaakt zijn aandelen in de Suezkanaal-maatschappij te verkopen aan Engeland; bovendien moest hij buitenlanders toelaten om de financiën te controleren, wat in feite neerkwam op een Frans-Engels beheer van inkomsten en uitgaven. Onder Franse en Engelse invloed ontsloeg de sultan in Constantinopel ten slotte Ismail als khedive; hij werd door zijn zoon Mohammed Tawfik (1879–1892) opgevolgd. Inmiddels was de middenstand politiek ontwaakt; zij vond een uitgang voor politieke aspiraties in de Vrije Nationale Partij van al-Afghani en Mohammed Abdoeh, gesticht in 1878. Door tegenstand van de regering en de streng orthodoxe al-Azhar Universiteit werden deze twee mannen spoedig uit Egypte verbannen en werd de Anglo-Franse greep op Egypte nog hechter, vooral op de financiën. Doordat de (islamitische) bevolking deze buitenlandse machten als een christelijk front beschouwde, groeide de onrust. Snel steeg de ster van de nationalist Arabi Pasja. Arabi werd in 1882 minister van Oorlog; toen de nationalisten uitdagend gingen optreden, bombardeerden de Engelsen Alexandrië. Frankrijk en Italië weigerden mee te doen aan militaire acties. Op 13 sept. werd Arabi door een Brits leger verslagen, waarna de Britse bezetting van Egypte een feit werd.

De Britten trokken op 15 sept. 1882 Caïro binnen. Egypte werd in de praktijk een Brits protectoraat, hoewel de soevereiniteit van de Osmaanse sultan in Istanbul tot aan de Eerste Wereldoorlog erkend bleef. Inmiddels was in Soedan een opstand uitgebroken onder een religieuze leider, mahdi Mohammed Ahmed. De Engels-Egyptische legers leden tegen hem de ene nederlaag na de andere; in 1885 was geheel Soedan in handen van de mahdisten. De Britse consul-generaal, Sir Evelyn Baring, sinds 1891 Lord Cromer geheten, voerde een sanering van de financiën door en bevorderde bevloeiingswerken, w.o. de Aswandam (1902). Tawfik overleed in 1892 en werd opgevolgd door zijn zoon Abbas Hilmi II.

Het nationalisme had intussen steeds meer vat gekregen op de jeugd van de welgestelde burgerij. Moestafa Kamil, die in Frankrijk gestudeerd had, richtte in 1894 de ‘Vaderlandse Partij’ (Hizb al-Watani) op. De partij keerde zich zowel tegen het Britse bestuur als tegen de daarmee samenwerkende khedive. Na de dood van Kamil in 1908 geraakte zijn partij in verval, maar de nationalistische agitatie hield aan. In 1911 nam Lord Horatio Herbert Kitchener, die in 1898 Soedan op de mahdisten had terugveroverd, het bestuur over. In 1913 kreeg Egypte een parlement met tamelijk vergaande wetgevende bevoegdheid, en een nieuw kiesstelsel.

Toen Turkije in de Eerste Wereldoorlog de zijde van de Centrale Mogendheden koos, werd Egypte op 18 dec. 1914 officieel tot Brits protectoraat geproclameerd. De macht berustte bij de Britse Hoge Commissaris. Hoesein Kamil, die zijn oom Abbas Hilmi II was opgevolgd met de titel sultan, overleed in 1917 en werd opgevolgd door zijn broer Ahmed Foead. De nationalistische oppositie had een nieuwe leider gevonden in Sa‘d Zaghloel Pasja. Na de oorlog wist de toenmalige Hoge Commissaris, generaal Allenby, de regering in Londen te bewegen tot een eenzijdige opheffing van het protectoraat (22 febr. 1922). Egypte werd als een onafhankelijke staat erkend, hoewel Engeland de exclusieve controle behield over de verdediging van Egypte, de verbindingswegen van het Britse imperium (Suezkanaal), de bescherming van minoriteiten en buitenlandse belangen en het bestuur over Soedan. Foead nam de koningstitel aan; Egypte werd een parlementaire monarchie met een naar Belgisch model ontworpen constitutie. Zaghloel stichtte een nieuwe nationalistische partij, de Wafd.

Van 1922 tot aan de Tweede Wereldoorlog werd het politieke toneel in Egypte beheerst door een driehoeksconflict tussen de koning, de Wafd-partij en de Britse regering. De inzet hiervan was de toepassing van de constitutie; noch de koning, noch de Britten wensten een Wafd-meerderheid in het parlement. Pas in 1935 leidde de nationalistische agitatie tot vrije verkiezingen krachtens de constitutie van 1922. Deze leverden een Wafd-meerderheid op; de nieuwe Wafd-leider, Nahas Pasja, vormde in mei 1936 een geheel uit partijgenoten samengesteld kabinet. Een maand eerder was Foead gestorven en opgevolgd door zijn zoon Faroek. Deze zond reeds in 1937 premier Nahas heen, waarna het land werd geregeerd door ‘paleiscoalities’, in welke situatie ook het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog geen verandering bracht. Pas in febr. 1942, toen het oprukkende Duitse Afrikakorps onder Rommel de Britten in Egypte zorgen baarde en de Egyptische koning en regering hun weinig steun verleenden, keerde Nahas Pasja op Brits aandringen als premier terug. In okt. 1944, toen voor Egypte het oorlogsgevaar geweken was, ontsloeg Faroek Nahas echter opnieuw.

Inmiddels waren op instigatie van Nahas Pasja de eerste stappen gezet naar de oprichting van de Arabische Liga op 22 maart 1945. Egypte trachtte binnen deze organisatie de Arabische wereld te mobiliseren in een strijd tegen de laatste restanten van de Britse imperiale positie in het Midden-Oosten. (De Britten beheersten nog steeds Soedan en het Suezkanaal.) De verloren Palestijnse oorlog in 1948 schiep een steeds chaotischer politieke situatie in het land, terwijl het bewind van Faroek werd gekenmerkt door corruptie en willekeur. De koning werd geconfronteerd met een groeiend aantal oppositionele groeperingen, waaronder de communisten en de snel opkomende extreem-rechtse Moslemse Broederschap (opgericht in 1928). De geheime tak van deze organisatie pleegde diverse moordaanslagen op politici. De leider van de Broederschap Hassan al-Banna werd in 1949 vermoord.

In het leger bestond inmiddels een geheime organisatie van jonge officieren onder leiding van kolonel Djamal Abd al-Nasser; toen Faroeks geheime politie haar op het spoor was gekomen, voerde de organisatie op 23 juli 1952 een staatsgreep uit. Faroek verliet als banneling het land, waarna op 18 juni 1953 de republiek werd geproclameerd. Er vond een strijd om de macht plaats tussen generaal Mohammed Naguib, de nominale voorzitter van de militaire junta, en kolonel Nasser, die in het voordeel van Nasser werd beslist. In okt. 1954 bereikte Nasser met Engeland overeenstemming over de terugtrekking van de Britse troepen langs het Suezkanaal. Hij maakte vervolgens een aanvang met de uitvoering van sociale en economische hervormingen; in zijn buitenlandse politiek ontpopte hij zich als een overtuigd voorstander van de politiek van ongebondenheid. In juli 1956 beantwoordde hij Brits-Amerikaanse pogingen om Egypte te dwingen tot deelneming aan het Bagdadpact met de nationalisatie van het Suezkanaal. Uit de daaruit voortvloeiende Suezcrisis, die in het gezamenlijke militaire optreden tegen Egypte van Engeland, Frankrijk en Israël, eind oktober haar hoogtepunt kreeg, trad hij dankzij een ‘de facto’-samenwerking van de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie in de Verenigde Naties als diplomatiek overwinnaar te voorschijn; radicale groepen in de gehele Arabische wereld zagen hierna in hem het symbool van een Arabische renaissance. Een van deze groepen, de Syrische socialistische Ba‘thpartij, ijverde voor een politieke band tussen Syrië en Egypte en op 5 febr. 1958 kwam een Egyptisch-Syrische Unie tot stand, die de naam Verenigde Arabische Republiek (VAR) kreeg. Nasser werd als eerste president van de VAR aangewezen. Nasser wist zijn greep op het politieke leven binnen de VAR steeds meer te versterken, en onder de Syrische bourgeoisie en militairen ontstond grote ontevredenheid over het Egyptische centrale gezag, vooral nadat Nasser in juni 1961 de meeste grote Syrische ondernemingen had genationaliseerd. Op 28 sept. pleegde een aantal Syrische officieren een staatsgreep en scheidde Syrië zich weer van de VAR af.

Terwijl inmiddels de betrekkingen tussen Egypte (de naam VAR bleef officieel nog tot 1971 bestaan) en het Westen verslechterden, verbeterde de relatie met de Sovjet-Unie, die tegen voordelige voorwaarden wapens en technische uitrusting leverde en hulp verleende bij de bouw van militaire installaties en industriële projecten (o.a. de Aswandam). Communistische partijen bleven echter binnen Egypte verboden en hun leden werden vaak zwaar vervolgd. In juni 1962 werd een nieuw regeringssysteem ingevoerd, dat o.m. gebaseerd was op de Arabische Socialistische Unie (ASU) als enige politieke partij. Nasser wist zijn positie van belangrijkste leider van de Arabische wereld de volgende jaren voortdurend te versterken, maar zijn regering ondervond in deze periode ernstige economische moeilijkheden. Pogingen van de Saoedische koning Faisal in het begin van 1966 om een alliantie tussen een aantal conservatievere islamitische staten te vormen, werden door Nasser beschouwd als een reactionaire bedreiging van zijn macht in de Arabische wereld. Ook het bewind van koning Hoessein van Jordanië werd door Egypte sterk gekritiseerd. Er vond echter weer een zekere toenadering plaats tussen Egypte en Syrië en in nov. 1966 werd er, mede op aandringen van de Sovjet-Unie, een defensieverdrag tussen beide landen gesloten.

Op 28 sept. 1970 stierf president Nasser, waardoor een leemte in het leiderschap van de Arabische wereld ontstond. Hij werd opgevolgd door Anwar al-Sadat. Op 17 april 1971 kwam officieel een nieuwe federatie tot stand tussen Egypte, Libië en Syrië, genaamd de Federatie van Arabische Republieken (FAR), die echter in de praktijk niet zou functioneren. Binnen de Egyptische regering en de ASU bestond echter verzet tegen de FAR en tegen de politiek van Sadat. In mei 1971 werden grootscheepse zuiveringen gehouden onder Sadats politieke tegenstanders, van wie er een aantal ter dood werd veroordeeld. Inmiddels was onder Sadats nieuwe bewind in de binnen- en buitenlandse politiek van Egypte sprake van een verschuiving naar rechts. Een conflict met de Sovjet-Unie was ontstaan door de weigering van dat land aan Egypte de gewenste wapens te leveren voor de strijd tegen Israël. Na haar breuk met de Sovjet-Unie probeerde de Egyptische regering politieke en militaire steun te verkrijgen in het Westen, hetgeen grotendeels mislukte. Egypte werd hierdoor gedwongen opnieuw toenadering te zoeken tot de Sovjet-Unie. Eind 1972 waren de betrekkingen tussen Egypte en de Sovjet-Unie weer enigszins genormaliseerd. Egyptes verhouding met Libië werd inmiddels steeds slechter: van het in aug. 1972 genomen besluit om voor sept. 1973 een volledige unie tussen beide landen te bereiken kwam niets (in sept. 1974 was een volledige breuk een feit, waardoor ook de FAR ophield te bestaan).

Op 6 okt. 1973 opende Egypte een aanval op het door Israël in 1967 bezette grondgebied ten oosten van het Suezkanaal, gecoördineerd met een Syrische aanval op de eveneens door Israël bezette Golan-hoogvlakte (Oktoberoorlog). Op 23 okt. werd door de strijdende partijen een staakt-het-vuren aanvaard. Vredesbesprekingen te Genève in december liepen op niets uit. Op 17 jan. 1974 werd, na intensief bemiddelingswerk door de Amerikaanse minister Henry Alfred Kissinger, tussen Egypte en Israël afzonderlijk een interim-troepenscheidingsakkoord gesloten, waarbij ook een VN-bufferzone werd ingesteld. De Sovjet-Unie werd buiten het overleg gehouden. In maart herkreeg Egypte de controle over beide oevers van het Suezkanaal. De omstreden kwestie van wel of geen deelname door de Palestijnen aan verdere vredesbesprekingen tussen de betrokken landen bracht de situatie in het Midden-Oosten nadien in een impasse, die pas in sept. 1975 werd doorbroken, toen Kissinger erin slaagde een tweede deelakkoord tussen Egypte en Israël tot stand te brengen. Inmiddels was op 5 juni 1975 het Suezkanaal heropend. Sadats soepele houding tegenover Israël ontmoette echter in vele Arabische landen scherpe kritiek.

Het spectaculaire bezoek van president Sadat aan Israël, waar hij o.a. de Knesset toesprak, in nov. 1977 doorbrak de impasse in het vredesproces met Israël. Ondanks felle kritiek uit het binnenland en uit de Arabische wereld, werd het overleg met Israël door Amerikaanse bemiddeling voortgezet. In sept. 1978 werden met Israël de Camp David-Akkoorden bereikt, die uiteindelijk in maart 1979 uitmondden in een Egyptisch-Israëlisch vredesverdrag. In dit kader werd de Sinaï gefaseerd aan Egypte teruggegeven. Het laatste deel werd in april 1982 aan Egypte overgedragen. Een geschil over het grensgebied bij Taba werd in 1989 door arbitrage in Egyptisch voordeel beslecht. De Egyptisch-Israëlische toenadering bracht Egypte in de Arabische wereld in een isolement. Egypte werd in 1978 uit de Arabische Liga gestoten en werd het doelwit van een politieke en handelsboycot. Voor het wegvallen van de aanzienlijke Saoedische financiële steun vond Caïro compensatie in Washington. In de jaren tachtig zouden de gematigde Arabische staten hun houding ten opzichte van Egypte geleidelijk verzachten.

De toenadering tot het Westen ging gepaard met een ‘Open deur’-politiek (Infitah) op economisch terrein. Sadat hoopte o.a. door privatisering op meer buitenlandse investeringen. De snel groeiende schuldenlast alsmede de eis van het Internationale Monetaire Fonds om subsidies op eerste levensbehoeften te verminderen leidden tot groeiende sociale spanningen (het ‘broodoproer’ van jan. 1977), waarbij zich islamitische fundamentalisten die zich tegen westerse invloeden keerden, manifesteerden. Terwijl Sadat enige concessies deed aan de Moslimbroederschap, traden daarnaast radicalere groepen op (al-Jihad, Takfir wa-l Hidjra), die steeds vaker in botsing kwamen met Koptische christenen. In sept. 1981 liet Sadat duizenden moslimfundamentalisten, communisten, nasseristen en andere vooraanstaande critici oppakken (onder wie de Koptische patriarch Shenouda). Op 6 okt. 1981 kwamen Sadat en een groot aantal andere prominenten om bij een moordaanslag van fundamentalistische soldaten tijdens een parade in Caïro. Zijn opvolger, vice-president Mohammed Hosni Moebarak, riep de noodtoestand uit, onderdrukte opstanden in Assioet en Minya en liet talrijke moslimextremisten berechten. Vele andere gevangenen, in sept. 1981 onder Sadat gearresteerd, werden echter weer vrijgelaten.

In zijn buitenlandse politiek handhaafde Moebarak de relaties met de Verenigde Staten en Israël, al bekoelden de verhoudingen met Israël aanzienlijk door de Libanonoorlog van 1982. Tegelijk slaagde Egypte erin geleidelijk terug te keren in de Arabische wereld. In dec. 1983 bezocht PLO-leider Arafat Caïro, in 1984 herstelde Jordanië de banden en in verband met de Eerste Golfoorlog volgden ook Irak en de Arabische Golfstaten. In 1987 keerde Egypte terug bij de islamitische topconferenties en in 1989 in de Arabische Liga. Als grootste Arabische land had Egypte zich in de jaren tachtig ten aanzien van de confrontatie met Iran weer een vooraanstaande positie in de Arabische wereld verworven. Tevens kon het zich opwerpen als bemiddelaar in het Arabisch-Israëlisch conflict. Ook wist Moebarak de betrekkingen met Moskou te verbeteren; in aug. 1987 bracht hij een officieel bezoek aan Moskou.

De Moslimbroederschap, Egyptes oudste fundamentalistische beweging, distantieerde zich nadrukkelijk van het terrorisme. President Moebarak werd in okt. 1993 voor een derde ambtstermijn gekozen. Nadat het islamitisch geweld ook in 1995 weer tientallen slachtoffers had geëist, ging de regering over tot vervolging van de Moslimsbroederschap, wat tot een verdere radicalisering van de islamitische beweging leidde. Tijdens een bezoek aan Ethiopië in juni 1995 vond een mislukte moordaanslag plaats op president Moebarak. De parlementsverkiezingen van eind nov. 1995, die gepaard gingen met veel gewelddadigheden en fraude, leverden een grote overwinning op voor de regerende Nationaal-Democratische Partij.